Zorg voor iedereen

Binnen een Verfijnde Pedagogiek nodigt Katelijne Van Lommel ons uit om onze kijk op en aanpak van gedrag interdisciplinair te gaan onderbouwen. Hierdoor kunnen we doelgericht werken, zowel wanneer kinderen comfortabel ontwikkelen als wanneer er signaalgedrag aanwezig is. We definiëren signaalgedrag als opvallend gedrag dat zich herhaalt dan wel acuut voorkomt en niet tot de gangbare ontwikkeling behoort. Via dit internaliserend of externaliserend gedrag communiceren kinderen hun onvervulde noden, tekorten of verwondingen met ons als volwassenen. Ze doen dit misschien nogal eens op een moeilijke, vreemde, soms zelfs grensoverschrijdende manier, maar ze praten met ons.

Op dat moment is er (nog) geen andere vorm van communicatie mogelijk. Het lijf en brein geven immers via deze weg voorrang aan datgene wat nog gezien moet worden. Aan dat wat voor hun functioneren alsook overleving belangrijk, noodzakelijk is en nog opgepikt dient te worden. Het aanwezige signaalgedrag is met andere woorden de hulpvraag. Vanuit deze wetenschap is aan ons als volwassenen om het onvermogen, de verborgen hulpvraag, te gaan ontcijferen. Om te gaan kijken naar het innerlijke conflict en de emotionele beleving van kinderen. Alsook om hun krachten te gaan ontdekken en deze aan te spreken. Vanuit deze visie bouwen wij aan een school waar elk kind echt gezien wordt – niet alleen in of achter het gedrag, maar ook in hun beleving, in hun leefwereld en in wat zich daar afspeelt.

Het vertrekpunt is steeds te gaan zoeken welke randvoorwaarden we dienen te creëren om leerlingen tot optimale ontwikkeling te kunnen brengen en deze in de schoolstructuur te gaan inbouwen. We werken hiervoor samen met alle betrokken contexten alsook partners: ouders, PBD, CLB, LSC, brugfiguren, andere externen. En we richten ons hierbij zowel op noden van de klasgroepen, van individuele leerlingen alsook van leerkrachten.

TWEE SPOREN: basiszorg en verhoogde zorg

Binnen onze schoolwerking hanteren we twee sporen.

1. Enerzijds zetten we preventief in op de gangbare ontwikkeling van álle leerlingen, door te werken aan sociale vaardigheden, groepsgevoel, weerbaarheid en emotioneel bewustzijn, duidelijk regel- en afsprakenkader…(basiszorg).
2. Anderzijds voorzien we de OASE-klas voor kinderen die tijdelijk extra ondersteuning nodig hebben, bijvoorbeeld bij signaalgedrag of emotionele overprikkeling (verhoogde zorg). (signaalgedrag zijn zowel internaliserende als externaliserende moeilijkheden dus niet enkel het vechten, ook het vluchten en bevriezen)

De duur en het moment is afgestemd op de noden van het kind.  Bij deze kinderen is alleen het basisaanbod niet voldoende.

We geloven dat kinderen zich pas optimaal kunnen ontwikkelen wanneer ze zich veilig voelen – in zichzelf én in de groep. Alsook wanneer hun noden beantwoord worden. Daarom is er in onze school ruimte voor vooruitgang en vertraging, voor meebewegen en even pauzeren.

1. BASISZORG

PREVENTIEVE WERKING VIA KIVA

In het eerste spoor bouwen we dagelijks aan een positief klas- en schoolklimaat via het KiVaprogramma. Hier zetten we in op verbondenheid, empathie en verantwoordelijkheid. Kinderen leren constructief omgaan met conflicten en krijgen taal en tools aangereikt om zichzelf en anderen beter te begrijpen. Zo voorkomen we uitsluiting en creëren we een omgeving waar elke leerling tot bloei kan komen.

PREVENTIEVE WERKING BEGELEIDE ACTIVITEITEN TIJDENS DE SPEELTIJD

Om stigmatisering te voorkomen en inclusie te bevorderen, organiseren we ook open middagspeeltijdactiviteiten voor alle leerlingen. Deze momenten nodigen uit tot spel, creativiteit en verbinding – los van noden of trajecten. Binnen deze activiteiten wordt zowel autonomie gegeven aan de leerlingen alsook krijgen leerlingen die gebaat zijn bij nog wat meer begeleiding, dichte aanwezigheid van volwassenen deze. Zodat de speeltijd voor iedereen zo fijn mogelijk kan verlopen en moeilijkheden zoveel mogelijk voorkomen worden.

2. VERHOOGDE ZORG

DE OASE-KLAS

Wanneer kinderen vastlopen en dit uiten via gedrag of wanneer ze overmatige spanning ervaren die ze onvoldoende verwerkt krijgen, biedt de OASE-klas een veilige plek om te reguleren, tot rust te komen. De randvoorwaarden van de basiszorg zijn op dat moment ontoereikend en we dienen er extra te voorzien opdat de kinderen optimaal kunnen blijven functioneren, ontwikkelen.

De OASE zal niet enkel curatief ingezet worden, maar vooral ook een preventieve actie zijn om zoveel mogelijk positief effect te krijgen, zoveel mogelijk moeilijkheden te voorkomen. Deze actie is duidelijk besproken tijdens een zorgoverleg a.d.h.v. een aanmeldingsfiche.  Nadien volgt er altijd een gesprek met de ouders want dit is een samenverhaal.

De OASE-klas is géén aparte of ‘speciale’ plek, maar een essentieel onderdeel van onze schoolwerking. Het is een doordacht antwoord op verhoogde noden. Hier mogen kinderen zijn wie ze zijn, met alles wat er in hen leeft.

Ook tijdens crisissituaties kunnen kinderen hier tijdelijk ingeschoven worden.

We leggen er de fundamenten tot zelfregulatie (via co-regulatie en regulerende activiteiten) opdat er ruimte in het werkgeheugen gecreëerd kan worden.

Opdat leerlingen zo goed de mogelijk aanwezige voorkennis kunnen ophalen en toegevoegde kennis kunnen verwerven, verwerken. We zetten in op interventies om leerlingen zoveel mogelijk binnen ‘hun raam’ te kunnen krijgen en te kunnen houden (cf. Window of Tolerance – Daniel Siegel) Wanneer er immers overmatige spanning aanwezig is die niet gereguleerd geraakt, zullen effectieve didactiek, routines, hoge verwachtingen en warme duidelijkheid immers nog steeds noodzakelijk, maar niet toereikend zijn. Onder meer de inzet op spanningsregulatie dient dan toegevoegd te worden. Zowel door co-regulatie als regulerende activiteiten.

MUZISCHE EXPRESSIE ALS UITLAATKLEP

Tijdens de middag nemen kinderen die extra ondersteuning nodig hebben deel aan begeleide muzische activiteiten. Via muziek, drama, beeld en beweging krijgen ze de kans om gevoelens op een veilige, niet-verbale manier te uiten. Expressie via het lichaam werkt helend, bevordert veerkracht en helpt kinderen om zichzelf beter te begrijpen.

ZORG OP MAAT: IEDEREEN, MAAR NIET OP DEZELFDE MANIER

In de OASE-klas werken we vanuit het principe:

“We zorgen voor iedereen, maar niet voor iedereen op dezelfde manier.”

Elke leerling is uniek, met eigen noden, kwetsbaarheden en krachten. Door ruimte te maken voor differentiatie in ondersteuning, kunnen we elk kind geven wat het op dat moment nodig heeft. Deze aanpak versterkt niet alleen het individu, maar ook de klasgroep, de leerkracht… dus alle betrokken partijen.

TOT SLOT

Door hierop in te zetten bewaken, bewaren we overigens ook meteen een gezond leer- en leefklimaat binnen onze klassen en op de speelplaats. Het valt tenslotte niet meer weg te denken dat meerdere leerlingen nood hebben aan (extra) spanningsregulatie aangezien het percentage leerlingen dat onze school ’s morgens binnenkomt met ernstige zorgen, hechtingskwetsuren, ontwikkelingstrauma enzoverder significant hoog is.

Het gaat niet over enkelingen. De idee dat gedrag louter aan-of afgeleerd kan worden houdt te midden van deze uitdagingen onvoldoende rekening met de aanwezige interdisciplinaire kennis. Deze aanname gaat immers voorbij aan de vele mogelijke oorzaken van gedrag, aan de betekenis van  signaalgedrag als verborgen hulpvraag. Aan het onvermogen waar kinderen zelf ook niet voor kiezen. Om die reden kiezen we dus we voor een doelgerichte, onderbouwde aanpak, benadering. Dit omdat alle leerlingen in onze ogen – binnen een samenwerking met ouders en externen – recht hebben op de voorwaarden om een optimale ontwikkeling te kunnen komen.

De OASE-klas is meer dan een lokaal. Het is een pedagogische keuze. Een engagement om élk kind te blijven zien en ondersteunen – ook, en vooral, op momenten dat het moeilijk loopt. In de geest van een Verfijnde Pedagogiek leren we kinderen dat hun emoties geen probleem zijn, maar een signaal. En dat er op school altijd een plek is waar je mag vertragen, voelen, herstellen en groeien.

Op die manier kunnen ook leerkrachten zich opnieuw richten op hun kerntaak: onderwijzen in een klas vol verbinding, rust en ruimte voor groei en voldoende lestijd.

SCHOOLWERKING: TWEE-SPORENBELEID